مدیریت بحران

ارزيابي احتمال خطر بر پايه گروهي(2)

مفاهيم كليدي

1- ارزيابي خطر مرحله اي اصلي در ارزيابي احتمال خطر فاجعه است. ارزيابي خطر به ما در مشخص كردن خطرات و درك طبيعت و رفتار كمك مي كند.

2- خطر ماتريس به سازماندهي اطلاعات بر اساس مشخصات بلايا خصوصا علائم و نشانه هاي هشدار دهنده، اخطار،سرعت شروع، كثرت، دوره وقوع و طول مدت سازماندهي مي شوند.

 ارزيابي فاجعه

فاجعه بر اساس تأثير يك بلا روي گروه يا جامعه اي آسيب پذير اتفاق مي افتد. اولين قدم در ارزيابي احتمال خطر گروه ارزيابي فاجعه است. هدف از ارزيابي احتمال خطر اين است كه طبيعت و عملكرد بلاياي بالقوه و خطراتي را كه افراد در گروه با آنها مواجه هستند را مشخص كند.

طبيعت و عملكرد بلايا

ارزيابي احتمال خطر با خاصيت بلايا يا خطرات ارتباط دارد.

به منظور درك طبيعت و عملكرد بلايا لازم است كه موارد زير مشخص شوند:

عوامل مؤثر : باد،آب (بارندگي،سيل،طغيان،ريزش آب،سيل ناگهاني،موج جزر و مدي، طوفان هجومي، اپيدمي)،زمين (لغزش،رسوب كردن رودخانه ها،جريانهاي گل و لاي)، آتش (آتش سوزي جنگل،ا نتقال آتش )، زلزله اي (زمين لرزه، tsunami ، ميعان)، نزاع (جنگلهاي داخلي،شورش،ديگر عملكردهايي كه منجر به جابجايي و پناهندگي مي شوند)، موارد صنعتي و تكنولوژي (آلودگي،فعاليتهاي راديواكتيو،انفجار) و ديگر مسايلي كه با انسانها در ارتباط مي باشد(قحطي، خشكسالي، آفت و غيره)

هشدارهاي علايم و نشانه: نشانه هاي علمي و طبيعي كه دلالت بر اتفاق افتادن يك فاجعه دارند.

اخطار: زمان بين هشدار و وقوع

سرعت و شروع. سرعت وقوع و تأثير. ما مي توانيم بين بلايايي كه تقريبا بدون هشدار (زلزله) و بلايايي كه مي توان آنها را سه تا چهار روز جلوتر طوفان يا بلايايي كه خيلي كند شروع به پيشرفت مي كنند مانند خشكسالي و قحطي تفاوت قائل شويم.

تعدد (فراواني): آيا فاجعه به صورت فصلي، سالانه هر ده سال يكبار در طول زندگي اتفاق مي افتد.

چه زماني: آيا فاجعه در زمان خاصي از سال اتفاق مي افتد (در فصل مرطوب يا در فصل خشك) (در ماه نوامبر يا در ماه دسامبر؟)

طول مدت: چه مدت است كه خطر فاجعه احساس مي شود (زمين لرزه و تكانهاي بعدي،مدت روز،هفته/ماه كه منطقه تحت تأثير سيل بوده است، طول مدت دوره فعاليتهاي نظامي)

فاجعه ماتريس به ما كمك مي كند كه اطلاعات نظام مند را با توجه به قرار گرفتن مالكيت افراد گروه در برابر بلايا سازماندهي كنيم. اين مطلب در مورد خشكسالي در مناطق مرتفع فيليپين در طول دوره El Nina در سالهاي 1997- 1998 نشان داده شده و مورد بررسي قرار گرفته است.

براي مشخص كردن و ارزيابي خصوصيات يلايايي كه گروه (جامعه) را تهديد مي كنند موارد زير بايد مدنظر گرفته شوند:

• برخي بلايا منجر به بلاهاي ثانويه مي شوند. براي مثال زمين لرزه منجر به زمين لغزه مي شود، خشكسالي ممكن است باعث اپيدمي و هجوم آفت شود، سيل منجر به آلودگي شود و در نتيجه اپيدمي به وجود آيد. در چنين شرايطي يك نفر بايد شدت اصلي فاجعه اول را بر آورد كند.
• هرچند كه ارزيابي فاجعه بر اساس نمونه هاي قبلي فاجعه اتفاق مي افتد،نبايد فراموش كرد كه بلاهاي جديد ممكن را كه گروه را تهديد مي كنند و ممكن است اتفاق بيفتد را ناديده بگيريم. افزايش قابل توجهي از خطرات با توجه به تغييرات در روند طبيعي،اقتصادي،اجتماعي و سياسي را بايد مد نظر گرفت.خطراتي كه فبلا به آنها توجهي نشده است به اين دليل كه هيچكس با آنها مواجه نشده است، به راحتي مي توانند به مشكلات بزرگي تبديل شوند كه هيچكس آنرا پيش بيني نمي كرده است. (نزاع هاي اخلاقي، بلاياي صنعتي، ايدز)
• در مورد بلاياي منطقه آگاه باشيد: ميزان بلايايي كه معيارهاي كمي داشته اند، بلاياي منطقه اي كه به صورت يك مسئله مهم در نيامده اند و يا در آمارهاي بلايا قرار نگرفته اند، در حال افزايش اند، مجموعا اين موارد را مي توان جدي تر از هر فاجعه اي قلمداد كرد. براي مثال در شهرهايي با تراكم بالا، آتش سوزي، سيل، زمين لغزه و اپيدمي وقايع قابل افزايش عادي اي به شمار مي آيند.
• ما بايد ميزان شدتهاي مختلفي را كه هر فاجعه اي دارد را مدنظر بگيريم.
• هر چقدر كه يك فاجعه كمتر در منطقه اي اتفاق افتاده باشد اطلاعات تاريخي كمتري وجود دارد كه بتوان با آنها كاركرد. بنابراين با منابع ديگري بايد مشورت كرد تا اطلاعات قابل اعتمادتري در خصوص پيشگويي اين بلايا و عملكردهاي ممكن بدست آورد.

گروهها با بلاياي گسترده اي روبرو مي شوند به دليل اينكه عملكردهاي مستقري انجام نمي دهند.