طوفان(5)

تندباد گونو به ايران رسيد

با ورود طوفان گنو به ايران اين امكان  بوجود آمده است كه بتوان سيستم سامانه فرماندهي بحران كه طراحي مديريتي مديران دولتي براي مهار بحرانهاي در پيش رو ميباشد را محك زد .متاسفانه در طي چند سال اخير اطلاع رساني در خصوص اين سيستم مديريتي بسيار ضعيف بوده است و ما در هيچ مجله يا بولتن رسمي يا سايت معتبري اطلاعاتي دقيق در خصوص اين سيستم در دسترس نداريم و هرچه هست اطلاعات متناقض و بسيار گنگ ميباشد و اين مي تواند به دليل اين باشد كه ... اين سيستم يا بطور كامل نهايي نشده است يا اينكه در هر بحران نقاط ضعف فاحشي از خود نشان مي دهد كه نيازمند ويرايش هايي بنيان كن است .  هرچه كه هست از بي دقتي و اهمال در اطلاع رساني يك سيستم عالي تا ترس از بررسي و نقد يك سيستم ناكارامد بي گمان هر سيستمي در بحرانهاي در پيش روي خود محك مي خورد .طوفان گنو و وقايع و حوادث در پيش رو محلي براي امتحان از از اين سيستمهاي مديريتي است . همانگونه كه در طوفان كاتريناي امريكا بنيان مديريت بحران امريكا كه بر اساس همين سيستم سامانه فرماندهي مديريت بحران بود به شدت آسيب ديد و نا كارامدي آن به عينه براي مديران بر ملا شد قطعا هر سيستمي به محك اتفاقات در پيش رو سر بلند يا سيه رو  در برابر مردم قرار خواهد گرفت .

تندباد شديد موسوم به گونو که از دريای عرب و حوالی کشور هند منشأ گرفته پس از درنورديدن کشور عمان وارد ايران شده و صدمات و خساراتی به برخی مناطق جنوبی ايران وارد آورده است.اين توفان بعدازظهر امروز (چهارشنبه) به شهرهای کنارک و چابهار در ساحل دريای عمان رسيده و سازمان هواشناسی ايران سرعت آن را در اين شهرها پنجاه تا شصت کيلومتر در ساعت گزارش کرده و هشدار داده است که بر سرعت آن افزوده می شود.اخبار گزارش شده از ایران توسط خبرگزاری های دولتی حاکی از آن است که تندباد گونو باعث بروز خساراتی در استان هرمزگان شده است.جزیره قشم و شهر بندرعباس طبق گزارش ها از تندباد گونو در امان نبوده اند و ایرنا گزارش داده که در شهر بندر عباس یک نفر بر اثر این تندباد کشته شده است.مديركل حوادث غيرمترقبه هرمزگان به خبرگزاری ایرنا گفته است که مردم منطقه باید خود را برای موج دوم تندباد گونو که شدیدتر از موج اول خواهد بود، آماده کنند.مقام های محلی منطقه گفته اند که مردمی را که در نزدیکی سواحل جنوبی ایران ساکن بودند به مناطق امن منتقل کرده اند.اين توفان با بارش باران نيز همراه است و آن گونه که سازمان هواشناسی ايران اعلام کرده تا دو روز ادامه خواهد داشت. با رسيدن تندباد گونو به ايران سطح آب دريای عمان در حال بالا رفتن است و ساحل نشينان با تخلیه منازل مسکونی خود به ارتفاعها، بویژه داخل محدوده منطقه آزاد تجاری و صنعتی که از سطح دریا بالاتر بنا شده پناه برده اند.برق شهر چابهار و منطقه آزاد اين شهر قطع شده و گزارش شده که مردم برای تهیه موادغذایی و نان به فروشگاهها و نانواييها هجوم برده اند.ستاد حوادث غيرمترقبه اقداماتی در جهت توزيع نان و آب آشاميدنی به صورت بسته بندی شده بين مردم انجام می دهد و آن گونه که در گزارشها آمده، برخی از مردم برای در امان ماندن از توفان در داخل خودروها پناه گرفته اند و کسانی که خودرو ندارند به بازارها و دانشگاهی که در منطقه آزاد چابهار قرار دارد پناه برده اند.ورود تندباد گونو به ايران قبلاً پيش بينی شده، اقداماتی برای مقابله با پيامدهای آن از پيشتر آغاز گرديده و تردد کشتيها و قايقها در دريای عمان، تنگه هرمز و بخشهای شرقی خليج فارس متوقف شده بود.

در استان سیستان و بلوچستان، با بستن مدارس دانش آموزان را به مناطق مرتفع انتقال داده بودند.

بنابر اطلاعيه ای که ستاد حوادث غيرمترقبه ايران اعلام کرده، تندباد گونو بخشهايی از استانهای هرمزگان، سيستان و بلوچستان و کرمان را در جنوب ايران تحت تأثير قرار می دهد.

به سبب نزدیک شدن غیر معمول توفان حاره ‌ای (‪ (Gonuاز دریای عمان به سوی سواحل ایران، شدت وزش باد بیش از ‪ ۳۰متر بر ثانیه یا ‪ ۱۱۰کیلومتر در ساعت پیش‌بینی می‌شود.

بارش‌های شدید رگباری همراه با رعد و برق و مواج بودن دریای عمان و تنگه هرمز از اوایل امروز چهارشنبه تا پنج شنبه برای شهرهای ساحلی استان سیستان و بلوچستان و شهرهای ساحلی شرق استان هرمزگان نیز از دیگر موارد است.

ارتفاع موج در مناطق یاد شده به ‪ ۴تا ‪ ۵/۵متر می‌رسد که خطر آب گرفتگی مناطق پست ساحلی را در پی خواهد داشت.

این سایت درباره نحوه تشکیل توفان حاره ‌ای نوشته است: این توفان در عرض‌های نزدیک استوا در روی آب‌های اقیانوس هند که دمای آن بیشتر از ‪۲۶ درجه سلسیوس است تشکیل شد.

سرعت آن بین ‪ ۱۵۰تا ‪ ۲۰۰کیلومتر بر ساعت بوده و از مبدا تشکیل به‌سوی غرب حرکت کرده و در حین حرکت به سوی غرب از جنوب هندوستان وارد مرحله سیکلون حاره‌ای می‌شود.

این ستاد اعلام کرد: در اخطاریه‌های بعدی چگونگی تغییر جهت حرکت این توفان به اطلاع هم‌میهنان خواهد رسید.

تندباد گونو که شدیدترین تندباد ثبت شده در شبه جزیره عربستان از سال 1945 توصیف شده، پيش از رسيدن به ايران مناطق شرقی سلطان نشين عمان را درنوردید و زندگی عادی در تعدادی از شهرهای این مناطق را بشدت مختل کرد.

سرعت تندباد که هنگام حرکت از فراز دریای عرب حدود 230 کیلومتر در ساعت تخمین زده می شد با رسیدن به عمان کاهش یافت و مقامات سازمان هواشناسی عمان، سرعت آن را بین 120 تا 180 کیلومتر در ساعت تخمین زدند.

دولت عمان به ساکنان نواحی ساحلی این کشور دستور داد به مناطق دور از ساحل عزیمت کنند و برخی مناطق کم ارتفاع، از جمله جزیره مسیره در غرب دریای عرب، تخلیه شد و ساکنان آنها به سایر نقاط انتقال یافتند.

به ساکنان مسقط، پایتخت عمان که شهری ساحلی است نیز دستور داده شد تا در خانه های خود باقی بمانند و با ورود تندباد، برق خانه خود را به منظور جلوگیری از خطرات احتمالی قطع کنند.

ساختمانهای مدارس به عنوان مراکز اسکان موقت ساکنان مناطق آسیب پذیر و سرپناه برای آسیب دیدگان احتمالی گردباد تعیین شد.

منبع : بی بی سی

انواع گردباد با مقیاس فوجیتا (مقیاس اف)

مقياس فوجيتا (2)، يا مقياس اف، گردبادهای تند (3) را با در نظر گرفتن خسارتی كه بادهايشان به وجود می آورند اندازه گيری می كند. با آنكه وسيله مفيدی است ولی به هيچ وجه قطعی نمی باشد، مخصوصا به اين دليل كه هر ساله دانشمندان در حال كشف چيزهای جديدی درباره گردبادهای تند هستند.

مطلب مرتبط:
سوار بر گرد باد

(گردبادتند اف- صفر (F0) (كمتر از 115 كيلومتر در ساعت ه نام "گردباد توفانی" (4) نيز شناخته می شود. در بدترين حالت، اين گردباد ضعيف ممكن است چند شاخه درخت يا تابلوی نصب شده را بشكند. در ضمن آنها معمولا بسيار كوچك هستند.

(گردبادتند اف- 1 (F1) (115 – 179 كيلومتر در ساعت
بادهای يك گردباد اف – 1 شدت يك تندباد (5) را دارند. اين بادها می توانند خانه های كاروانی را از پايه های خود جدا كرده و وسائل نقليه را از جاده منحرف كنند.

گردباد تند اف- 2 (F2) (180 – 251 كيلومتر در ساعت)
گردبادهای تند اف- 2، برادرهای بزرگتر، خبيث تر و قوی هيكل تر اف- 1 هستند. خانه كاروانی را كه اف- 1 قدری جا به جا می كند يادتان است؟ اف- 2 همان خانه كاروانی را متلاشی می كند. ماشينی را كه اف- 1 از جاده منحرف كرد چطور؟ اف- 2 آنقدر قوی است كه می تواند آن ماشين را از روی جاده بلند كند.

گردباد تند اف- 3 (F3) (252 – 329 كيلومتر در ساعت)
به فراوانی اف- 1 و اف- 2 نمی باشد. اف- 3 واگنهای قطار را واژگون می سازد، ديوارهای ساختمانهای خوب ساخته شده را خراب می كند، و يك جنگل را چنان درب و داغان خواهد كرد كه انگار درختهايش چوب كبريت هستند. اين همان توفانی است كه برايش پناهگاههای زيادی دربخشهای معينی ازايالتهای غربی- مركزی آمريكا (6) از بتون مسلح ساخته شده است.

گردباد تند اف- 4 (F4) (330 – 416 كيلومتر در ساعت)
تنها خبر خوب اين است: اف- 4 نادر است. به غير از اين، همه خبرها بد هستند: اف-4ها زمان زيادی طول می كشند، مسافت زيادی را طی می نمايند و خانه ها را با خاك يكسان كرده يا حتی آنها را از جای خود بلند می كنند. يك ماشين چطور؟ اگر در مسير يك اف- 4 قرار گيرد، بهترين تقليد از پرواز يك هواپيمای كوچك را به نمايش می گذارد.

گردباد تند اف- 5 (F5) (417 – 508 كيلومتر در ساعت)
اف- 5، بزرگترين گردباد تند ممكن، يك خانه مستحكم پی دار را از جای خود بلند و تا مسافت قابل توجهی حمل خواهد كرد. درختهای بزرگ را از جا خواهد كند، پوست درختان را به طور كامل از تنه آنها جدا، و آنها را به صدها متر آنطرف تر پرت خواهد كرد. حتی يك ساختمان بتونی مسلح شده با استيل، اگر روی زمين قرار داشته باشد، به كلی ويران خواهد شد. در طی صد سال اخير، گردبادهای اف- پنج صدها انسان را كشته اند.


1. F-Scale
2. Fujita Scale
3. Tornado
4. Gale tornado
5. Hurricane
6. American Midwest

منبع: وزارت امور خارجه امریکا

سوار بر گرد باد

گرد بادها يكی از مخربترين نيرو در طبيعت هستند. يك گروه از دانشمندان شجاع بنام تعقيب كنندگان طوفان به داخل تونل اين گرد بادها سفر ميكنند تا دريابند چه عاملی باعث ايجاد و ازدياد قدرت آن ميشود.

مطلب مرتبط:
انواع گردباد با مقیاس فوجیتا (مقیاس اف)

به قلم نيك كولاكوفسكی (1)
در بعضی قسمتهای غرب ميانی (2) ايالات متحده هر گاه يك طوفان رعد و برق بهاری در حال تشكيل است، مردم آن نواحی گوش های خود را تيز ميكنند تا صدايی شبيه يك قطار و يا غرش موتور جت را بشنوند. در بعضی شهرها به انتظار شنيدن آژير خطر مينشينند، و يا شنيدن اخبار هوا شناسی از ايستگاه راديو. آنها حيوانات خانگی خود را به داخل منزل می آورند و در يك زير زمين مخصوص يا انباری مستحكم و تقويت شده پناه ميگيرند.

ترس آنها از گرد باد است؛ ستون عظيمی از هوای در حال چرخش كه قاعده آن گاه به پهنای بيش از يك كيلومتر ميرسد و با برخورد با مناطق مسكونی شهرها را تخريب ميكنند، مزارع را از جا ميكنند، و اتوموبيل ها را مانند اسباب بازی به اين سو و آن سو پرتاب ميكنند. گرد بادها پديده غريب و ناشناخته ای در جهان عربند، لكن در واقع قيف های بلند هوای در حال چرخش هستند كه با سرعت چندين صد كيلومتر در ساعت حركت ميكنند و هر چيز را بر سر راه خود از ميان ميبرند. فيلم های هاليوودی مانند گرد باد (3) و جادوگر آز (4) قدرت عظيم اين طوفان ها را به نمايش در آورده اند. وقتی شما می بينيد يك گرد باد چطور شاخه درختی را به راحتی يك گلوله در داخل يك قطعه الوار كلفت فرو كرده است احساس ترس از اين پديده آسان است.
ديده شده كه گرد بادها خانه ها را از روی پی و پايه خود كنده اند، اشيای نسبتا سنگين، مانند تشك بزرگ، را تا 64 كيلومتر دورتر از محل اصلی خود حمل كرده اند، و درختان تنومند و تيرهای تلفن و برق را براحتی خلال دندان شكسته اند. گرد باد ها باعث ميشوند درك كنيم قوای طبيعت چقدر خطرناك و غير قابل پيش بينی هستند، معذالك دانشمندانی وجود دارند كه كارشان اينست تا جايی كه امكان دارد به آنها نزديك شوند. اين دانشمندان به نام "تعقيب كنندگان طوفان" اشتهار يافته اند.
دكتر ديويد آرنولد (5)، هواشناس معروف و استاد دانشگاه بال استيت در اينديانا (6) يازده سال است هدايت دانشجويان خود را در ماموريت های تعقيب گرد باد بر عهده ميگيرد. او ميگويد يكی از اهداف اوليه گروه های تعقيب گرد باد --- سوای تحقيقات علمی مربوط به طوفان --- اينست كه قبل از موقع به جوامع در معرض تهديد هشدار دهند و آنها را از خطر قريب الوقوع آگاه كنند. " با رد اطلاعات مربوطه به ستاد حوادث غير مترقبه محلی، ما به آنها فرصت بيشتری برای اقدام ميدهيم"، او ميگويد. و اضافه ميكند : " رادار هم نمی تواند بگويد آيا گرد بادی در شرف وقوع است يا خير. اما وقتی ما در طبيعت و محل هستيم و كار ميدانی انجام ميدهيم، ما در واقع چشم و گوش سرويس های هواشناسی هستيم."

در ميدان، تعقيب كنندگان طوفان مجهز به رايانه های لپ تاپ (7) هستند كه از طريق تلفن های ماهواره ای و موبايل به اطلاعات ماهواره ای دسترسی دارند و از نقشه های هواشناسی بروز و زمان حاضر و نيز داده های رادار استفاده می نمايند. آنها از دوربين های ديجيتال استفاده ميكنند تا هر گرد باد يا پديده مرتبط هواشناسی را كه سر راه آنها قرار ميگيرد فيلم برداری و ثبت كنند. " بعضی افراد تيم محقق و هواشناس هستند: آنها اطلاعات راجع به طوفان ها را جمع آوری ميكنند، اطلاعاتی كه بعد ها آنها را در مدلهای تحقيقاتی قرار ميدهند و پی ميبرند چرا بعضی طوفان ها زاينده و بوجود آورنده گرد باد و تورندو ميشوند، و چگونه ميتوان آنها را پيش بينی كرد"، اين را مارك هوكزيما (8) ، سرپرست هواشناسی " ودرباگ" (9)، يك سايت اينترنتی نظارت و گزارش هواشناسی، ميگويد.
او در ضمن اضافه ميكند : " ضمنا كسانی در ميان تعقيب كنندگان طوفان تنها برای هيجان كار با بقيه دانشمندان همراه شده اند، و مايلند از نزديك يكی از پديده های شگرف و قدرتمند طبيعت را تجربه كنند. تعدادی از شركت های خصوصی از اطراف مملكت مخارج اين "سياحت های علمی هواشناسی" را تامين ميكنند، كه گاه بالغ بر چندين هزار دلار برای هر سفر ميشود. (دكتر آرنولد شاگردان خود را قبل از اعزام به ميدان و تحقيقات ميدانی، تحت چندين برنامه آموزشی و آماده سازی قرار ميدهد؛ بيشتر آنها در باره ايمنی و امنيت در كار ميدانی.)

گر چه دكتر آرنولد تا به حال در فاصله نيم كيلومتر از يك گرد باد بزرگ قرار گرفته، اما بنظر خودش هنوز در حالتی كه بتوان آنرا يك ملاقات خطر نزديك ناميد قرار نگرفته است. بزرگترين خطر در اين زمينه از تگرگ های باندازه يك مشت دست ناشی ميشود كه گاه برخی طوفان ها را همراهی ميكند، و توانسته اند تعداد زيادی از شيشه های اتوموبيل او را بشكنند. خطر اصابت برق و برق گرفتگی در دشت نيز يكی ديگر از تهديد های جدی كار برای تعقيب كننده معمولی طوفان است.
و اما گرد باد ها را در وهله اول چه چيز ايجاد ميكند؟ " از ديد صرفا تحقيقاتی موضوع بطور كامل روشن نيست"، دكتر گرگوری فوربز (10) كارشناس گرد باد از موسسه ودر کانال (11)، كانال تلويزيونی كابلی كه به نظارت و جمع آوری اطلاعات هواشناسی در سراسر جهان مشغول است، اظهار می دارد. " شما طوفان های رعد و برق داری را با سرعت گردش سرسام آور در ارتفاع بسيار بالا، مثلا 16000 كيلومتر، داريد. اينها سوپر سل super-cells نام دارند و جهت چرخش آنها خلاف گردش عقربه های ساعت است؛ ظاهرا اين گونه طوفان های رعد و برق زا موجب ايجاد گرد باد ميشوند. اين گونه است كه مخرب است و خسارت توليد ميكند."
تنها يكی از هر ده super cell طوفان رعد و برق زا گرد باد توليد ميكنند، اما همان يكی ميتواند عواقب وحشتناك و ويران كننده داشته باشد. زمانيكه يك گرد باد بصورت كامل شكل گرفت و به قدرت كامل رسيد، ميتواند تا سرعت 112 كيلومتر در ساعت حركت كند. هر ساله حدود 800 گرد باد با آمريكا بر خورد ميكنند، و بطور متوسط 80 نفر كشته و صد ها نفر زخمی بر جا ميگذارند. گرد باد ها در مناطق ديگر جهان نيز از انگلستان گرفته تا آرژانتين، سوئد، روسيه، چين، و ژاپن (كه در آنجا تاتسومالا (12) ناميده ميشود) پديد می آيند و خسارت وارد ميكنند. بنگلادش اغلب دچار گرد باد های هيولايی و فوق العاده عظيم ميشود؛ در سال 1996 يك سری گرد باد های super cellی بيش از 700 نفر را در بنگلادش كشت.
قدرت گرد باد ها با واحد فوجيتا اسكيل يا اف. اسكيل (13) اندازه گيری ميشوند. اندازه گيری بر اين اساس است كه يك گرد باد با سرعت معين چه ميزان خسارت وارد ميكند. در پائين درجه بندي، واحد اف. او. FO يا تورندو گيل (14) وجود دارد. با بادهای حد اكثر 115 كيلومتر در ساعت اين گرد باد ميتواند چند شاخه درخت و تابلو راهنمايی را بشكند، اما بيشتر دردسر زا است تا تهديد كننده و مخرب. در انتهای بالای درجه بندي، واحد اف. 5 (F5) قرار دارد، كه دارای باد هايی با سرعت 417 تا 508 كيلومتر در ساعت است، و قادر است اتوموبيل ها را بفاصله ده ها متر پرتاب كند، و ساختمان ها را مانند برگ كاغذ از هم بدرد.
گرد بادها هر چه قويتر باشند به دور دست تر ها سفر ميكنند. 88 در صد از گرد باد ها دارای قدرت F2 هستند و معمولا بين 2 تا 9 كيلومتر دوام ميآورند، قبل از اينكه فسشان در رود و خاموش شوند. تنها يك در صد از گرد باد ها از نوع هيولايی و وحشتناك F5 است؛ اينها حدود 57 كيلو متر را طی ميكنند. در 1925 يك گرد باد F5 درجه ای فاصله 347 كيلومتری ميان ايالات ميان غربی ميسوری و اينديانا را طی كرد و قريب 700 كشته بر جا گذاشت؛ اين تورندوی سه ايالتی (15) هنوز به عنوان شديدترين و پر ضايعات ترين (از نظر تعداد كشته شدگان) در تاريخ آمريكا ثبت است.

بخش اعظم گرد بادها در واقع در ايالات غرب ميانی آمريكا رخ ميدهد، در منطقه ای كه به "كوی گرد باد" اشتهار يافته. اين منطقه از تكزاس به سمت شمال تا داكوتای شمالی (16) امتداد دارد، و از كانزاس و اوكلوهما (17) به سمت شرق و تا اينديانا و اوهايو امتداد دارد. بعضی مردم تصور ميكنند علت اينكه در اين منطقه اين تعداد گرد باد رخ ميدهد اينست كه هموار و دشت است. لكن بنا بر نظر دكتر فوربز، اين تنها بخشی از داستان است و همه قضيه نيست.
"كوی تورندو در نزديكی خليج مكزيك قرار دارد، در جوار رطوبت و بخار آب، يعنی در نزديكی سوخت مناسب برای احتراق طوفانهای پر رعد و برق" ، دكتر فوربز اظهار ميدارد؛ و ادامه ميدهد : " آن هوای مرطوب به سمت شمال حركت ميكند و با هوای خشك بالای اوكلوهما، تكزاس، و كانزاس در نقطه ای بنام "خط خشك" برخورد ميكند. اين برخورد بمنزله چكاندن ماشه برای ايجاد طوفان های رعد و برق زای عظيم، super cell ها، و عاقبت گرد باد ها و تورندو هاست. همواری اين بخش از كشور نيز به اين روند كمك ميكند زيرا "برای ايجاد گرد باد های بزرگ لازم است باد های نسبتا قوی از جانب جنوب و در سطح پائين بوزند. وجود كوه ها و تپه ها باد سطحی را مانع شده از سرعت آن ميكاهند."
زمانيكه گرد بادی تشكيل شد و شروع به فعاليت كرد، كار زيادی از دست بشر بر نمی آيد. هوك زيما كه در تدارك اولين سفر خود در تعقيب طوفان است ميگويد : " البته برخی تحقيقات صورت گرفته كه ببينيم آيا ميشود پس از تشكيل از آن جلوگيری كرد؟ اما هيچ مدرك و دليل محكمی كه از اين جهت در دست باشد وجود ندارد. راستش اين از آن نوع گرفتاری های آب و هوايی است كه بايد با آن ساخت."
اما از سوی ديگر با تلاش های افرادی نظير ديويد آرنولد دور نيست زمانی كه بتوانيم وقوع گرد باد را بهتر و زودتر پيش بينی كنيم و به اين ترتيب از ميزان خسارات وارده بكاهيم. تا آن زمان، مردم آمريكا ساكن در غرب ميانی با چشمان نگران به آسمان می نگرند.

1) Nick Kolakowski
2) Midwestern U.S.
3) Twister
4) Wizard of Oz
5) Dr. David Arnold
6) Ball State University in Indiana
7) Laptop
8) Mark Hoekzema
9) Weather Bug
10) Dr. Gregory Forbes
11) Weather Channel
12) Tatsumala
13) Fujita Scale or F – Scale
14) Gale Tornado
15) Tri-State Tornado
16) North Dakota
17) Oklahoma
منبع: وزارت امور خارجه امریکا