مدیریت بحران

کاترینا تنها چند ساعت در جنوب فلوریدا باقی ماند. در همان زمان پیش بینی شده بود که به سمت جنوب و جنوب غرب فلوریدا برود اما به سمت جنوب حرکت کرد و پس از شدت گرفتن در خلیج مکزیکو در 26 آگوست به سرعت به طوفان طبقه 2 تبدیل شد و فشار آن به 971 میلی بار رسید.

در 27 آگوست فشار کاترینا به 945 میلی بار رسید و به طوفان طبقه 3 تبدیل شد. همان روز در ایالت لوئیزیانا وضعیت اضطراری اعلام شد و 2 روز پس از آن طوفان ریزش کرد.

در 28 آگوست طوفان به طبقه 4 تبدیل شد و پس از تشدید ویرانی سرعت آن به 280 کیلومتر در ساعت رسید که به طوفان طبقه 5 تبدیل شد. و ویرانی های آن بسیار بالا رفت در سواحل لوئیزیانا، می سی سی پی و آلاباما تا فلوریدا ارتفاع امواج تا 10 متر رسید.

هاریکن خطرناک ترین طبقه پدیده هواشناسی است که به چرخنده مناطق گرمسیری معروف است. چرخنده هایی با سیستم کم فشار که با فعالیت رعد و برق همراه هستند ، خلاف عقربه های ساعت می چرخند و بادهایی با سرعت 358 کیلومتر در ساعت دارد، پدیده کم فشار حاره ای نام دارد. وقتی سرعت بادهای چرخند گرمسیری به 59 تا 117 کیلومتر در ساعت می رسد. طوفان حاره ای می شود. وقتی سرعت باد از 118 کیلومتر در ساعت فراتر می رود آن را هاریکن می نامند.

در مقیاس سافیر-سیمپسون تعریف هاریکن با طبقه بندی خاصی معین می شود. طوفان طبقه 1 ضعیف ترین هاریکن است که سرعت باد در آن بین 118 تا 152 کیلومتر در ساعت است. هاریکن طبقه 5 از همه قوی تر است و سرعت باد در آن از 250 کیلومتر در ساعت بیشتر است.

طبقه طوفان الزاما” به خرابی هایی که بار می آورد مربوط نمی شود.طوفان های طبقه پایین (حتی طوفان های منطقه گرمسیری) هم بسته به این که با چه هوایی باشد و سرعت حرکت آن و محل توزیع، خرابی گسترده ای بار می آورد.

شکل گیری هاریکن
لازمه شکل گیری چرخنده گرمسیری و تبدیل آن به هاریکن شرایط ذیل است:
1- وجود ناپایداری جوی
2- درجه حرارت آب اقیانوس به میزان5/26 درجه تا عمق 50 متری
3- بادهایی ضعیف که در ضخامت جو حاکم می شود.
طوفان های منطقه گرمسیری و هاریکن ها وقتی منبع حرارت و رطوبت قطع می شود رو به ضعف می گذارد، مثل مواردی که وارد خشکی می شود یا وقتی با بادهای قوی مواجه می شود.
هاریکن ضعیف اگر در منطقه ای مستعد تر حرکت کند، تشدید می شود. هاریکن که وارد خشکی می شود، خسارات زیادی به بار می آورد.

ساختار هاریکن
• هاریکن ها به طور مشخص معمولا”منطقه عرضی حدود 600 کیلومتر را در برمی گیرند ،هر چند شدت و اندازه آنها تفاوت چشمگیری دارد.
• چشم هاریکن در مرکز آن منطقه ای نسبتا” آرام به قطر 40 تا 80 کیلو متر را در بر می گیرد.
• دیواره ای که چشم هاریکن را در بر می گیرد از ابرهای متراکمی پوشیده شده و شدید ترین بادها را دارد.
• بخش خارجی طوفان که اغلب با بادهای شدید همراه است از نوار متراکم باران و رعد و برق تشکیل شده است که دارای عرض دهها کیلومتر و طول 100 تا 600 کیلومتر می باشد.
• بادهای هاریکن از 50 کیلومتر در هاریکن های کوچک تا بیش از 300 کیلومتر در هاریکن های بزرگ می رسد.
• بادهای شدید طوفان مناطق گرمسیری در هاریکن های بزرگ تا 600 کیلومتر از مرکز آن گسترش می یابد.
• سمت راست هاریکن ها خطرناک ترین بخش آن است.
• سرعت هاریکن و مسیر حرکت آن به میزان تبادل حرارتی اقیانوس و جو بستگی دارد و الگوهای آب و هوایی دیگر هم در آن تاثیر دارد . این پیچیدگی کار تخمین سرعت و جهت حرکت طوفان را سخت تر می کند.
• نباید فریب چشم هاریکن را خورد، سرعت حرکت و گسترش الگوهای متغیر آن کار پیش بینی را دشوار می کند . باید آماده مواجهه با تغییرات سمت و سرعت و شدت و اندازه آن باشیم .

چرخندهای حاره ای چگونه دیده بانی می شوند؟
دیده بانی مستقیم – طوفان های مناطق گرمسیری و ابعاد هاریکن و سمت و سرعت باد از طریق هواپیما های شناسایی – کشتی ها و بویه های شناور اندازه گیری می شود. زمانی که هاریکن نزدیک می شود سیستم های هشدار دهنده خودکار و ایستگاه های جو بالا به کار می افتد.

دیده بانی غیر مستقیم - نظارت ماهواره ای و رادار داپلر هم در تعیین و ردیابی پدیده هاریکن نقش مهمی دارد . اطلاعات راداری زمانی که طوفان به ساحل نزدیک می شود اهمیت زیادی دارد.

تولد چرخندهای گرمسیری
به گزارش “مهر” ؛ چرخندهای گرمسیری در مناطق آب های گرم از ناپایداری جوی حاصل می شود . این ناپایداری ها به طور عام هر سه یا جهار روز یکبار از سواحل افریقا به صورت امواج گرمسیری بلند می شود که شامل مناطق دارای هوای ناپایدار است. چرخندهای گرمسیری از پایانه های انتهایی جبهه هوای سرد سطح فوقانی جو پدید می آید.

روند شکل گیری آن ها طی سه مرحله صورت می پذیرد که قبلاٌ ذکرشان رفت .

گرما و انرژی طوفان حاصل ناپایداری های حاصل از مجاورت ان با آّبهای گرم اقیانوس است. باد در سطح اقیانوس به صورت چرخشی به منطقه کم فشار ناپایداری صعود می کند. آب های گرم اقیانوس، رطوبت و گرما را به هوایی که صعود می کند در اثر میعان بخار آب و تشکیل قطرات آب، گرمای بیشتری آزاد می شود و نیروی بیشتری به طوفان می بخشد. رعد و برق شکل می گیرد و ارتفاع قله ابرهای طوفانی افزایش می یابد. اگر سرعت باد در این ارتفاعات کوچک باقی بماند، طوفان راه نمی افتد و کسب انرژی ادامه دارد.

رشد
در این مراحل ابتدائی تصاویر ماهواره ای، توده هایی به شکل رعد و برق را به صورت پراکنده تشخیص می دهد اگر شرایط آب و هوایی و اقیانوس فراهم باشد سیستم تقویت می شود و کم فشار حاره ای حاصل می گردد ( بادهای کمتر از 60 کیلومتر در ساعت ) در این لحظه طوفان شکل چرخشی می گیرد که حاصل حرکت باد و وضعی زمین می باشد.

اگرطوفان شدت بگیرد و وضعیت طوفان حاره ای پیش آید که در آن سرعت باد بین 64 تا 117 کیلومتر در ساعت است زبانه های طوفان گرما و رطوبت بیشتری جذب می کند. وقتی سرعت باد به حداقل 118 کیلومتر در ساعت می رسد به هاریکن تبدیل می شود. در این زمان چشم هاریکن عاری از ابر می شود زیرا هوایی که به سرعت نزول می کند، آن محوطه را خشک می کند. هاریکن گاه دو هفته ادامه می یابد و می تواند تمام طول ساحل اقیانوس اطلس را طی کند.

پایان طوفان
گاهی نوار می چرخد و عرض آن از چند کیلو متر تا ده ها کیلو متر گسترش می یابد و طول آن بین 100 تا 600 کیلو متر است. همانگونه که عوامل زیادی در تشکیل هاریکن نقش دارند، دلایل زیادی نیز وجود دارد که هاریکن را تضعیف کند و از بین برود. چینش باد می تواند موجب واپاشی در هاریکن شود. حرکت بر سطوح آب های سردتر یا مناطق خشک تر هم به ضعیف شدن هاریکن کمک می کند.
صرف نظر از این که چه تعداد نقشه هواشناسی داشته باشیم، هاریکن چیزی بیشتر از یک نقطه است و مسیر آن بیش از یک خط است. سیستم عظیمی که مناطق وسیعی را تحت تاثیر قرار می دهد و برای محل هایی که مورد اصابت چشم طوفان قرار می گیرد و چشم آن به ساحل می رسد باید تدابیر خاصی اندیشیده شود. در این جا توضیحی در باره قسمت های مختلف هاریکن ارائه می کنیم.
چشم
مرکز هاریکن که آرام است و حدود 40 تا 80 کیلومتر عرض آن است، در لحظه ای که چشم طوفان فرا می رسد، کسانی که با آن مواجه می شوند تعجب می کنند که چگونه این همه باران و طوفان یک مرتبه بند می آید و بلافاصله باد و باران در جهتی مخالف شروع می شود.
دیوار چشم
دیواره ای است که دور چشم می چرخد و شدیدترین بادها را ایجاد می کند. تغییر در ساختار چشم و دیوار آن در سرعت باد تغییر ایجاد می کند که نشانه شدت طوفان است. چشم کوچک یا بزرگ می شود.
نوار بارانی
گزارش “مهر” از تاریخچه طوفان کاترینا می افزاید: نوار بارانی بیرونی تا چندین صد کیلومتر از مرکز گسترش می یابد. هاریکن اندرو در سال 1992 تا 200 کیلومتر از مرکز چشم طوفان فاصله داشت در حالیکه در هاریکن گیلبرت در سال 1988 تا 1000 کیلو متر گسترش یافت. این نوار بارانی پر حجم به صورت خلاف جهت عقربه های ساعت بارانی و چشم طوفان زیر ابرهای سطوح بالاتر پنهان می شود و دیده بان ها نمی توانند از تصاویر ماهواره ای استفاده کنند.
مقایسه های تاریخی
کاترینا سومین هاریکن بزرگ تاریخ امریکاست. اولین مورد ثبت شده هاریکن گالوستن در سال 1900 بین 8000 تا 12000 نفر تلفات داشت، در حالیکه هنوز نیواورلئان زیر آب رفته 20000 نفر مفقود الاثر هستند. رقم دقیق هنوز معین نشده است. دوازده ایالات امریکا زیر آب رفته اند و آب مساحتی بزرگتر از خاک انگلستان را به زیر آب برده است و چند ماه طول می کشد تا به طور کامل تخلیه شود.
مرگبارترین هاریکن اقیانوس اطلس میچ نام داشت که در سال 1998 تعداد 18000 نفر را در امریکای مرکزی کشت. بزرگترین هاریکن در سال 1780 ثبت شده که 22000 نفر را به کام مرگ فرستاد. مرگبارترین چرخند هم در سال 1970 در پاکستان شرقی ( بنگلادش فعلی) رخ داد که 500000 نفر را کشت.
مقدمات وقوع طوفان هاریکن
ناپایداری های موجود وضعیت آب و هوا، وجود اقیانوسهای حاره ای گرم، وجود رطوبت و بادهای نسبتا ملایم از عوامل وقوع طوفان های هاریکن می باشند. در صورتی که این شرایط دقیقاٌ و در مدت زمان لازم ادامه یابد با ترکیب یکدیگر موجب بروز بادهای سخت، موجهای عظیم، باران های سیل آسا و همچنین سیلابهایی می گردند که ما را با وقوع این پدیده روبرو می سازد.
سالانه بطور میانگین 10 طوفان حاره ای بر روی اقیانوس، دریای کارائیب و خلیج مکزیک بوقوع می پیوندد که بسیاری از آنها بر روی این اقیانوس توقف می کنند که از میان آن ها شش طوفان هر ساله به هاریکن تبدیل می شوند. بطور میانگین تقریباٌ هر سه سال 5 طوفان هاریکن در خط ساحلی ایالات متحده بوقوع می پیوندد، که موجب کشته شدن تقریبی 50 تا 100 نفر در سراسر این ایالت ها از ایالت تکزاس تا ایالت مین می گردد که 2 طوفان آن از هاریکن های اصلی ( با وزش بادهایی با سرعت بیش از 110 مایل در ساعت) بشمار می آیند.
هاریکن چیست ؟
هاریکن نمونه ای از یک چرخند حاره ای است و اسم عامی برای یک سیستم کم فشار به حساب می آید که اصولا در مناطق حاره ای تشکیل می شود.
این چرخند با رعد و برق همراه است و در نزدیکی سطح زمین در نیمکره شمالی بر خلاف جهت عقربه های ساعت می چرخد.
طوفان های هاریکن بر اساس شدت باد و با استفاده از مقیاس هاریکن سافیر سیمپسون (Saffir-Simpson) طبقه بندی می شوند . در این طبقه بندی طوفان طبقه 1 از کمترین سرعت باد و طوفان هاریکن طبقه 5 از بیشترین سرعت باد برخوردار است .
شرایط این طبقه بندی نسبی است زیرا طوفان هایی که در طبقه بندی پایین تر قرار دارند گاهی اوقات می توانند خسارت های گسترده تری را نسبت به طوفان های دیگر بوجود آورند، که این امر بستگی به محل وقوع و خطرات بسیاری است که همراه دارند. در حقیقت طوفان های حاره ای می توانند اساساٌ بعلت وقوع سیلاب زیانها و خسارتهای جانی قابل ملاحظه ای را بوجود آورند.
اسامی هاریکن ها
در انتهای گزارش “مهر” آمده است: هنگامی که سرعت بادهای ناشی از این طوفان به 59 کیلومتر در ساعت 17 متر بر ثانیه برسد. این چرخند نامی را به خود اختصاص می دهد .
سالها پیش کمیته ای بین المللی 6 فهرست جداگانه از اسامی این طوفان ها را تحت عنوان تاریخچه نامگذاری هاریکن ها ارائه داد.
هر یک از این فهر ست ها از اسامی مذکر و مؤنث تشکیل شده است. بخاطر سپردن آسان این اسامی هنگام وقوع دو یا چند چرخند حاره ای همزمان امکان ایجاد اشتباه را کاهش می دهد. هر یک از این فهرست ها هر 6 سال یکبار مجددا مورد استفاده قرار می گیرند. با وجود این، اسامی هاریکن هایی که منجر به خسارت های مالی یا جانی قابل توجهی می گردند از فهرست اسامی مورد نظر حذف می گردند.

خسارت كاترينا ۱۰۰ميليارد دلار برآورد شد

در حالى كه كارشناسان تخمين مى زنند خسارات تندباد كاترينا به بيش از صد ميليارد دلار بالغ شود، جورج بوش رئيس جمهورى آمريكا اعلام كرده است كه براى جلوگيرى از گرانى بيشتر نفت، اجازه مى دهد از ذخاير استراتژيك كشورش برداشت شود.
توفان كاترينا كه گمان مى رود جان صدها نفر را گرفته باشد، به دو ايالت مى سى سى پى و لوئيزيانا آسيب سنگينى وارد آورده و شهر نيو اورلئان را غير قابل سكونت كرده است.
كارشناسان مى گويند نيمى از خسارتها بخاطر سيلاب است كه حتى پلهاى بزرگراه ها را بلعيده است. ريشه بقيه خسارات، باد و اثرات اقتصادى غير مستقيم اين تندباد عنوان شده است. آنها مى گويند هزينه اختلال در فعاليت اقتصادى روزانه صد ميليون دلار خواهد بود.
لارى جانسون، معاون بازاريابى فنى در شركت Risk Management Solutions اعلام كرد:«عواقب نهايى اقتصادى و بيمه كاترينا به سرعت عمل مسؤولان در مقابله با آن بستگى دارد.»
اين شركت تخمين مى زند كه دست كم ۱۵۰ هزار ملك به زير آب رفته باشد كه فراتر از ركورد ۱۳۷ هزار ملكى است كه بعد از سيلابهاى مناطق پايين دستى رود مى سى سى پى در سال ۱۹۲۷ زير آب رفتند.
ارزش اين املاك حدود صد ميليارد دلار برآورد شده است. همچنين هزينه هاى مبارزه با آلودگى قابل ملاحظه عنوان شده است. به علاوه در آب ماندن طولانى ساختمانهاى چوبى ممكن است به نابودى تعداد زيادى خانه بينجامد.
بيمه گران نيز مى گويند كه به دليل اين توفان بايد هزينه سنگينى را متقبل شوند. بيمه لويدز مى گويد كه احتمالاً نزديك به دو ميليارد دلار زيان مى بيند. با اين حال اين بيمه گر امسال سود خواهد برد.
در همين حال شركت آلمانى Hannover Re اعلام كرد كه كاترينا بدترين توفانى است كه تاكنون آمريكا را در نورديده است و تخمين زد ۳۱۲ليون دلار از درآمدش را از دست خواهد داد.
با اين حال، همه تحليلگران نسبت به هزينه هاى بالقوه اقتصادى كاترينا بدبين نيستند. يك كارشناس در گزارش خود عنوان كرده است: «با وجود ويرانى عظيم املاك و مرگ مردم، توفان كاترينا شايد تأثير اندكى بر اقتصاد ملى داشته باشد.»
در تحولى ديگر، دولت آقاى بوش و چند كشور مصرف كننده نفت تصميم گرفته اند روزانه دو ميليون بشكه نفت خام از ذخاير راهبردى خود را به بازار روانه كنند.
رئيس جمهور آمريكا از مردم كشورش خواسته است در مصرف بنزين صرفه جويى كنند ولى كاترينا را «وقفه اى موقت» براى عرضه بنزين دانست. دولتهاى اتحاديه اروپا نيز اعلام كردند كه از ذخاير اضطرارى بنزين خود برداشت خواهند كرد تا آمريكا بتواند از بحران انرژى اخير خارج شود. آلمان و اسپانيا مى گويند حاضرند به كمك آژانس بين المللى انرژى به آمريكا بنزين بفرستند.
قيمت بنزين در آمريكا در هفته گذشته حدود ۲۰ درصد رشد داشته است. تندباد كاترينا ۹۰ درصد توليد نفت در خليج مكزيك را مختل كرده است.
خوش بينى مقامات آمريكا درباره اثرات اقتصادى كاترينا
با اين حال مقامات آمريكايى مى گويند كه اثرات تندباد كاترينا شايد به آن بدى كه ابتدا بيمش مى رفت، نباشد و عمليات نجات به كمك ناوگانى از هواپيما، اتوبوس و قطار با جديت دنبال مى شود.
جان اسنو، وزير خزانه دارى آمريكا اعلام كرد كه درباره اين بلاى طبيعى و ويرانى هاى آن با آلن گرينسپن، رئيس كل بانك مركزى ايالات متحده بحث كرده است.
وى گفت كه هر دو عقيده دارند اين تندباد در دراز مدت تأثيرى منفى بر اقتصاد كشورشان نخواهد داشت، هر چند رشد آن براى مدتى كوتاه شايد كند شود.
آقاى اسنو كه سفر تفريحى خود در بريتانيا را نيمه كاره گذاشت تا به واشنگتن بازگردد، اثرات اين توفان را حيرت انگيز خواند و اذعان كرد كه اقتصاد آمريكا با چالش مواجه شده است. ولى وى گفت كه قدرت ذاتى اقتصاد آمريكا كمك مى كند رشد اقتصادى تنها براى سه تا چهار ماه كند شود.
به دليل برداشت ۶۰ ميليون بشكه از ذخاير استراتژيك، بخش زيادى از فشار اين توفان بر عرضه نفت، كاهش يافته است. نيمى از اين نفت را خود آمريكا تأمين مى كند ولى كشورهاى اروپايى نيز با ارسال فراورده هاى پالايش شده به اقتصاد ايالات متحده كمك خواهند كرد.
با اين حال دهها شهر كوچك و بزرگ آمريكا در ويرانى قرار دارند و دهها سكوى نفت و پالايشگاه آسيب ديده اند و برخى كارشناسان هزينه اين توفان را صد ميليارد دلار برآورد كرده اند.
با تشديد عمليات امداد و نجات، نورمن مينتا، وزير ترابرى آمريكا اعلام كرد كه تقريباً چهل فروند هواپيماى تجارى و نظامى در آنچه وى بزرگترين عمليات امداد هوايى در خاك كشورش خواند، مشاركت دارند. آقاى مينتا افزود كه بيش از ده هزار نفر از نيو اورلئان، آسيب ديده ترين شهر، بى وقفه به مناطق امن انتقال مى يابند. اتوبوسها نيز به انتقال مردم ادامه مى دهند و اولين قطار از زمان وقوع توفان از نيو اورلئان حركت كرده است.
مقامات نظامى مى گويند تاكنون ۴۲ هزار نفر از توفان زدگان اين شهر ويران نجات يافته اند. با اين اوصاف، خبرنگاران بى بى سى در نيو اورلئان مى گويند اوضاع براى هزاران نفر از مردم سرگردان، مصيبت بار است.
كاترينا دو ميليارد دلار به صنعت غذايى آمريكا خسارت زد
فارس: طوفان كاترينا بيش از دو ميليارد دلار به صنعت مواد غذايى آمريكا زيان وارد آورده و با توجه به حجم خسارات وارده پيش بينى مى شود قيمت مواد غذايى در اين كشور افزايش يابد.
دفتر مزارع فدرال آمريكا اعلام كرد در اثر طوفان كاترينا حجم عمده اى از مزارع و صنايع غذايى در مناطق طوفان زده تخريب شده و در مجموع دو ميليارد دلار بر بخش كشاورزى و صنايع غذايى آمريكا در اين مناطق زيان وارد آمده است.
در اثر طوفان كاترينا مزارع نيشكر و كتان موجود در مناطق طوفان زده به كلى تخريب شده است و بسيارى از مرغدارى ها و اماكن پرورش حيوانات از ميان رفته است.
بر اساس اين گزارش، اين دفتر خسارت مستقيم طوفان كاترينا به مزارع آمريكا را بيش از يك ميليارد دلار و هزينه هاى غير مستقيم آن را نيز يك ميليارد دلار برآورد كرده است.
دفتر مزارع فدرال آمريكا پيش بينى كرده است با توجه به حجم خسارات وارده در اثر طوفان كاترينا و همچنين افزايش قيمت نفت قيمت مواد غذايى در آمريكا افزايش پيدا كند.

منبع: خبرگزاری مهر

چند عکس ازطوفان کاتترینا