مدیریت بحران

فهرست مطالب

ديباچه

مقدمه و هدف اين راهنما

چرا شهرها در معرض خطر مي باشند؟

دستورالعمل و عمليات جهاني براي ايجاد ملت ها و جوامع مقاوم در برابر بحران

 

فصل 1- چرا در زمينه كاهش خطر بحران سرمايه گذاري كنيم؟

·        فوائد سرمايه گذاري در زمينه كاهش خطر بحران و مقاوم سازي

·        سرمايه گذاري براي رسيدن به حالت انعطاف پذيري نوعي فرصت است.

·        دستورالعمل هاي سياسي

·        فرصت براي تقويت مشاركت

 

فصل 2- ده اصل مربوط به مقاوم سازي شهرها كدامند؟

·        اصل 1: چارچوب كار سازماني و چارچوب كار اجرايي

·        اصل 2: دارايي و منابع

·        اصل 3: ارزيابي ريسك هاي مربوط به چندين خطر- خطرات مربوط به خود را بدانيد.

·        اصل 4: حفاظت از زير ساختها، بهبود امكانات و ترفيع و حالت پيشرفت

·        اصل 5: حفاظت از تسهيلات حياتي يعني آموزش و بهداشت

·        اصل 6: قوانين ساختمان سازي و برنامه ريزي براي استفاده از زمين

·        اصل 7: آموزش، تحصيل و برنامه ريزي براي استفاده از زمين

·        اصل 8: حفاظت از محيط و تقويت اكوسيستم ها

·        اصل 9: آمادگي موثر، هشدار اوليه و واكنش

·        اصل10: بهبود و ترميم و بازسازي جوامع

 

فصل 3: چگونه ده اصل را براي مقاوم سازي شهرها اجرايي كنيم؟

·        مرحله اول: سازماندهي و آمادگي براي تركيب كردن ده اصل

·        مرحله دوم: تشخيص و ارزيابي خطر شهر

·        مرحله سوم: توسعه برنامه ايمني و مقاوم سازي شهر

·        مرحله چهارم: اجراي برنامه ريزي

·        مرحله پنجم: كنترل و پيگيري

·        چگونه در زمينه كاهش خطر بحران سرمايه گذاري كنيم

شركا در عمليات جهاني مقاوم سازي شهرها- شهر من آماده مي شود.

مخفف ها

ضميمه ها

ضميمه 1- ابزار محلي خود ارزيابي دولتي براي مقاوم سازي در برابر بحران

ضميمه2- مجموعه اصطلاحات كاهش خطر بحران

ضميمه3- روندهاي رويارويي با خطرات و بحران و منابع بحران

ضميمه 4- ابزارها، منابع و وب سايت ها

 

به دليل اينكه استانبول روي خط گسل ساخته شده جمعيت ساكن در آن به دليل نبود برنامه ريزي مناسب رنج مي برند و اين شهر در معرض خطر قرار دارد. دو سوال مطرح است يكي اينكه چگونه مناطق مستمر موجود را اصلاح و ترميم كنيم و سوال ديگر اينكه چگونه براي ساختارهاي جديدي كه در معرض خطر قرار دارند برنامه ريزي كنيم. تمام شهرها بايد با دولت هايي كه روش ها را ابداع مي كنند و تمايل به انجام دادن مناسب كار دارند همكاري كنند و توسط سازمان هاي غير دولتي و توسط عموم مردم كمك رساني شوند، مردم بايد در مورد خطرات بالقوه يا خطر تخريب ساختمان هاي خاص اگاهي داشته باشند.

بخش خصوصي نيز بايد در ارتباط با اين موضوع عمل كند. نقشه واضح در مورد جاده بايد شهرها را قادر سازد تا مراحل محكمي را در نظر بگيريد و با يكديگر همكاري كنند زيرا تمام آنها با خطرات مشابهي روبرو مي باشند. وقت زيادي نداريم كه بخواهيم آن را هدر دهيم زيرا جان و اموال عده زيادي از مردم در خطر است.

بر اساس تجربه شهر استانبول، استقرار شهري بايد تغيير شكل دهد و اعضاي جامعه بايد در اين پروژه دخيل شوند. اين روند همكاري در پروژه فقط از كل به جزء نيست بلكه از جزء به كل نيز هست.

آقاي كادير تبپاس شهردار استانبول، نماينده شهرها و دولت هاي محلي(uclg)

برگرفته از حضور وي در مجمع عمومي سازمان ملل بحث در مورد كاهش خطر بحران، فوريه 2011

 

ديباچه

با توجه به اينكه بيش از نيمي از جمعيت جهان هم اكنون در مناطق شهري زندگي مي كنند، ايمن سازي شهر مشكل طولاني مدتي است كه مي توان آن را حل كرد. شهرها موتورهاي رشد ملي و محرك سيستم و توانايي هاي دولتي مي باشد.  در سراسر تاريخ، بحران ها زندگي شهري را دچار وقفه كرده اند. شرايط آب و هوايي و تغييرات آب و هوا، زلزله و موارد اضطراري از طريق خطرات ساخته دست بشر آغاز مي شود كه به ميزان زيادي فشار بر مردم وارد مي كنند و زندگي شهري را تهديد مي كنند.

اين كتاب راهنما براي رهبران دولتي شهرداران، فرمانداران، مشاوران و افراد ديگري كه در چارچوب كار كاهش خطر فعاليت مي كنند و مشاركت و ابزارهاي مناسب براي مقاوم سازي شهرها را فراهم مي كنند تهيه شده است. اين كتاب به ده سوال زير پاسخ مي دهد:

چرا مقاو سازي ساختمان سودمند است، چه نوع استراتژي و چه نوع عملكردهايي لازم است و اينكه چگونه به كار مقاوم سازي بپردازيم. به دليل اينكه شهرها و شهرداري ها از لحاظ اندازه، اجتماع، وضعيت اقتصادي و فرهنگي و از نظر رويارويي با خطر با هم تفاوت دارند هر كدام از آنها به شيوه متفاوتي فعاليت هاي مقاوم سازي را انجام مي دهد.  

پيام اين كتاب راهنما كه مقاوم سازي و كاهش خطر بحران است بايد بخشي از طراحي شهري و روش هايي براي رسيدن به توسعه پايدار باشد. اين امر نياز به همبستگي و مشاركت گسترده دارد. به كارگيري اصول راهنما در مورد عمليات مقاوم سازي شهرها و اطلاعاتي كه در اين كتاب آمده به شهرها و دولت هاي محلي براي تقسيم آموخته ها، دسترسي به اطلاعات، گسترش شاخص ها و معيارهاي اجرايي و توسعه مسير كمك خواهد كرد.

ما در اينجا از تمام كساني كه در «جنبش مقاوم سازي شهرها» مشغولند تشكر كرده و از افراد بيشتري مي خواهيم كه به ما ملحق شوند. از تمام كساني كه در اين كتاب با ما همكاري كردند در زمينه محتوا، تجربه و هزينه قبل از ضميمه ها تشكر مي كنيم.

unisdr نظرات شما را پيرامون محتوا، مثال ها و طرح ها براي ارتقاي ويرايش هاي بعدي اين كتاب در آينده پذيرا مي باشد.

مارگارتا والسترم

نمايندگان مخصوص دبير كل كاهش بحران واحد   unisdr سازمان ملل

ديويد كادمن

نماينده شهردار وانكوور و نماينده iclel ميزبان اجراي برنامه مقاوم سازي شهرها در ماه مه 2010

كاهش خطر بحران سرمايه گذاري است نه هزينه. كاهش خطر بحران بازگشت امور تجاري را افزايش مي دهد. شهر آلباي در فيليپين موجي از سرمايه گذاري حتي بعد از طوفان و فورن آتشفشان ديده شده است. تطبيق با شرايط آب و هوايي و كاهش خطر امكان ادامه توسعه را تا احاطه بر بحران ها فراهم مي كنند زيرا بحران ها زماني كه دولت محلي فرماندهي بحران را به دست بگيرد باعث اختلال در زندگي مردم نمي شوند.

جوي سال سوا، استاندار استان آلباي در فيليپين. اولين قهرمان مقاوم سازي شهرها.

 

مقدمه

هدف اين كتاب راهنما

اين كتاب راهنما در ابتدا براي رهبران دولت محلي و سياست گذاران حفاظت از سياست عمومي، تصميم گيرندگان و سازمان طراحي شده تا آنها كاهش خطر بحران و فعاليت هاي مقاوم سازي را اجرا كنند.

راهنماي عملي براي درك و در نظر گرفتن ره اصل مقاوم سازي شهرها ارائه شده به نحوي كه در عمليات جهاني مقاوم سازي مبني بر شهر من آماده مي شود ارائه شده است.

اين راهنما بر اساس دانش و تجربه شركا، مشاركت شهرها و دولت هاي محلي ساخته شده است. اين روند كتاب به تماس براي دسترسي بهتر به اطلاعات، دانش، توانايي ها و ابزارهايي پاسخ مي دهد كه به نحو موثري به خطر بحران و رويدادهاي مربوط به آب و هوا مي پردازند. در اين امر مروري بر روش ها و عملكردهاي كليدي لازم براي مقاوم سازي شهر ها به عنوان روشي كلي براي رسيدن به توسعه پايدار بدون پرداختن به جزئيات آمده است. هر شهر و دولت محلي نحوه فعاليت در به كارگيري آنها در زمينه و توانايي هاي خود بكار مي گيرد.

ضميمه هاي اين كتاب راهنما شامل اطلاعات بيشتري مي باشد كه پيوند ابزارها، منابع و مثال هاي از شهر هاي شريك مي باشد. پايگاه اطلاعات وب جايي كه شهر ها و دولت هاي محلي ابزارها، برنامه ها، قوانين و عملكردها را انجام مي دهند اين كتاب راهنما را تكميل كرده و اين كتاب در سايت www.unisdr.org/campaign  در دسترس است.

در اين كتاب راهنما ما به شهرها و دولت هاي محلي مي پردازيم. روش مقاوم سازي همانطور كه توضيح داديم براي اجراي اندازه ها و سطوح مختلف شامل سطح منطقه اي، استاني، پايتخت، شهر، شهرداري، شهرستان و روستا مي باشد.

شهر موبه ژاپن با 5/1 ميليون شهروند ، خسارت زيادي در زلزله بزرگ هانشين آواجي در ژانويه 1985 آسيب ديد(2/7 ريشتر) به فعاليت هاي يكي از بندرهاي تجاري در منطقه آسيب رساند. ارتقا و بهبود بر اساس ايجاد شهري ايمن جايي كه زير ساخت هاي پيچيده و سيستم هاي خدماتي با فعاليت انسان، آموزش و همكاري گروهي به توازن و تعادل رسيده اند.

 

مفاد متن  

شهرداران، دفاتر محلي دولتي و تصميم گيرندگان اغلب بايد با تاثير بحران هاي كوچك و متوسط و برخي اوقات با بحران هاي بزرگ مقابله كنند بحران هاي كوچك و متوسط و برخي اوقات با بحران هاي بزرگ مقابله كنند- بحران هايي كه طبيعي يا ساخته دست بشر است. تغييرات آب و هوايي و شدت آب و هوا و احتمالا رويارويي شهرها را با خطرات افزايش مي دهد. حقيقتي كه كمتر مشهود است اين است كه فعاليت هاي متداول توسعه تغييرات محيطي پيچيده اي ايجاد مي كنند كه مرتبط با افزايش خطر است- اين تغييرات در صورتيكه در نظر گرفته نشوند و بر اساس آنها عمل نشود خطر را افزايش مي دهند در بحران ها، دولت هاي محلي اولين رديف واكنش و پاسخ گويي مي باشند بعضي اوقات مسئوليت هاي گسترده اي دارند اما توانايي آنها براي مقابله با مشكلات كافي نيست. دولت هاي محلي در خط اول قرار دارند زماني كه به پيش بيني، مديريت و كاهش خطر بحران مي پردازند نيز در قسمت سيستم هشدار اوليه، ايجاد ساختار مديريت بحران هاي خاص در مرحله اول مي باشند. در بسياري از موارد، بررسي تعهدات، مسئوليت ها و تخصيص منبع براي افزايش توانايي دولت محلي به منظور واكنش در اين چالش ها لازم است.

براي درك اينكه بحران ها« طبيعي نيستند» مهم است كه عناصر خطر را درنظر بگيريم. ريسك عملكرد خطر (براي مثال طوفان، زلزله ، سيل يا آتش سوزي)، رويارويي مردم و سرمايه آنها با خطر و شرايط آسيب پذيري جمعيت يا سرمايه هايي كه در معرض خطر مي باشند است. اين فاكتور ها ثابت نيستند و مي توانند با توجه به توانايي سازمان يا سرمايه ارتقا پيدا كنند. نمونه هاي پيشرفت جامعه و محيط مي تواند رويارويي و آسيب پذيري را افزايش و بنابراين خطر را افزايش دهد.

 

خطر * آسيب پذيري* رويارويي        = خطر بحران

حالت انعطاف پذيري يا توانايي هاي سازگاري                      

 

چرا شهرها در معرض خطر مي باشند؟

گردانندگان خطر در محيط شهري

شهرها و مناطق شهري سيستم هاي متراكم و پيچيده اي از خدمات به هم پيوسته را نشان مي دهند. همينطور، شهرها با موضوعات در حال رشدي روبرو هستند كه باعث خطر بحران مي شوند. روش ها و سياست ها را مي توان براي ارائه هر يك از اين موضوعات به عنوان بخش يا ديدگاهي كلي در نظر گرفت تا شهرها با تمام اندازه ها و نقشه مقاوم تر شوند و قابليت زندگي در آنها ارتقا يابد.

در بين مهم ترين خطرات مي توان به موارد زير اشاره كرد:

·   رشد جمعيت شهري و افزايش تراكم كه روي زمين و خدمات فشار قرار مي دهد، افزايش اسكان در زمين هاي پست ساحلي، در امتداد سراشيبي هاي بي ثبات و مناطق مستعد بحران

·   تجمع منابع و توانايي ها در سطح ملي با كمبود منابع مالي و انساني و كمبود توانايي در دولت محلي كه شامل دستورات نا مشخص براي كاهش خطر بحران و واكنش به آن مي باشد.

·        مشاركت ضعيف و ناكافي دولت محلي با كاهش افراد ذينفع محلي در برنامه ريزي و مديريت شهري

·   مديريت ناكافي منبع آب، سيستم هاي زهكشي و مديريت فاضلاب جامد منجر به موارد اضطراري در زمينه سلامتي، سيل و رانش زمين مي شود.

·   كاهش اكوسيستم ها با توجه به فعاليت هاي انساني مانند جاده سازي، آلودگي، احيا زمين هاي مرطوب و استخراج زياد منابع كه توانايي فراهم كردن خدمات لازم مانند تنظيم قوانين سيل و حفاظت در برابر سيل را به خطر مي اندازند.

·        زير ساخت هاي تخريب و بار ساختمان هاي خطرناك منجر به ساختمان هاي تخريب شده مي شود.

·        خدمات هماهنگ نشده در موارد اضطراري كه توانايي براي واكنش و آمادگي سريع را كاهش مي دهند.

·   تاثيرات معكوس جوي كه احتمالا دماي زياد و ميزان رطوبت را با توجه به شرايط تمركز، با تاثير فراواني، شدت و موقعيت سيل و ديگر بحران هاي مرتبط با آب و هوا افزايش يا كاهش مي دهند.

از نظر جهاني، تعداد رويدادهاي خطرناك ثبت شده كه به نحو بدي بر جمعيت انساني تاثير مي گذارد در حال افزايش است( روند كارد نمودار 1 ببينيد).

هر فضاي محلي و شهري با توجه به خطرات غالب در هر موقعيتي و با توجه به رويارويي و آسيب پذيري هايي كه در بالا مطرح كرديم به نحو متفاوتي تحت تاثير قرار مي گيرد(اطلاعات بيشتر را در فصل 2، اصل 3 ببينيد).

نمودار 1 بحران هاي ثبت شده در سراسر جهان و روند افزايش و تعداد رويدادهاي واقعي را نشان مي دهد. اين نمودار نشان مي دهد كه تعداد زلزله هاي ثبت شده( كشنده ترين مورد در تلفات جاني) نسبتا ثابت است اما اشاره به افزايش تعداد طوفان و سل هاي گزارش شده دارد. در بسياري از قسمت هاي جهان خطرات مرتبط با بحران هاي مرتبط با شرايط آب و هوايي در حال افزايش است( خطر خسارات اقتصادي نيز در حال افزايش است هر چند كه تعداد مرگ و مير كمتري ثبت شده است). تعداد و شدت سيل ها، خشكسالي ها، رانش هاي زمين و موج گرمايي تاثير زيادي بر سيستم هاي شهري و روشهاي پيشرفت دارد. با توجه به موقعيت، تغييرات آب و هوايي احتمالا رسوب را در مناطق زيادي افزايش مي دهند. اين روند به تغييرات در نمونه هاي زندگي اشاده مي كند و مرتبط با روند ترقي در سطوح ساحلي با آب بالا مي باشد.

اين دو مورد لازم است كه به برنامه هاي آينده استفاده از زمين و براي معيارهاي ديگر بر اساس گزارش خاص ipcc در خصوص مديريت خطر رويدادها و بحران ها تا سازگاري پيشرفته با تغييرات آب و هوايي تجزيه و تحليل مي شوند. افزايش در تاثير به ميزان زيادي بستگي به فعاليت انسان در شرايط رويارويي و آسيب پذيري دارد( ضميمه 3 را ببينيد).

شهر مقاوم در برابر بحران چيست؟

شهر مقاوم در برابر بحران شهري است كه:

·   شهري است كه در آنجا بحران ها كاهش يافته اند زيرا جمعيت انساني در خانه هايي با خدمات و زير ساختهاي سازمان يافته زندگي مي كنند كه اصول ساختمان سازي در آنها مشهود است و ساختمان ها به صورت بي قاعده به دليل كمبود زمين روي دشت هاي سيل يا روي سراشيبي هاي تند ساخته نشده اند.

·   شهر مقاوم سازي شده دولتي مشمول و فراگير، لايق و مسئول دارد كه به شهرسازي پايدار توجه مي كند و منابع لازم براي گسترش توانايي ها را متعهد مي شود تا شهر خود را قبل، در حين و بعد از بحران هاي طبيعي مديريت و سازماندهي كنند.

·   شهر مقاوم شهري است كه افراد مسئول محلي و جمعيت ساكن در آن شهر خطرات را مي دانند و اطلاعات را در مورد خسارات مربوط به بحران ها و خطراتي كه با آنها روبرو هستند مي دانند و نيز مي دانند كه چه كساني آسيب پذير هستند.

·   شهر مقاوم شهري است كه توانايي واكنش و اجراي سريع روش هاي بهبود از بحران را دارد و سريعا خدمات اساسي را براي برگرداندن جامعه و فعاليت هاي سازماني و اقتصادي بعد از بحران را به اجرا در مي آورد.

·   در شهر مقاوم افراد مي دانند كه بيشتر موارد بالا براي مقاوم سازي ساختمان براي تغييرات بد محيط اصل است اين تغييرات شامل تغييرات آب و هوايي علاوه بر كاهش نفوذ گازهاي گل خانه اي است.

مطالب بيشتر را در وب سايت www.unisdr.org/hfa ببينيد.

دستورالعمل جهاني و عمليات مقاوم سازي ملت ها و جوامع چارچوب كار هيوگو در خصوص عملكرد

چارچوب كار هيوگو براي عملكرد 2015-2005 : مقاوم سازي ملت ها و جوامع در برابر بحران ها(hfa)، توسط عضوي سازمان ملل در سال 2005 تاييد شد.

و از آن زمان سياست ملي و سازمان هاي بين المللي را در فعاليت هايشان به طور اساسي به سمت كاهش خسارات ناشي از بلاياي طبيعي راهنمايي كردند. اين چارچوب كاري جامع است و نقش ايالات، سازمان هاي منطقه اي و بين المللي را ارائه مي دهد جوامع محلي، دانشگاه ها، سازمان هاي دولتي و بخش خصوصي را براي پيوستن به اين فعاليت ها فرا مي خواند. اين چارچوب غير متمركز سازي(عدم تمركز) افراد مسئول و منابع را ارتقا مي دهد تا كاهش خطر بحران در سطح محلي افزايش يابد.

نتيجه مورد انتظار از چارچوب كاري هيوگو اساسا كاهش خسارات بحران در شرايط زندگي و دستاوردهاي اجتماعي، اقتصادي و محيطي جوامع و كشورهاست. پنج اولويت عملكرد چارچوب هيوگو به قرار زير است:

1-  ايجاد توانايي سازماني: اطمينان از اينكه كاهش خطر بحران اولويتي ملي و محلي است و اساس مستحكم سازماني براي اجرا دارد.

2-    خطرات بحران هاي مربوط به خود را بشناسيد آنها را مشخص، ارزيابي و كنترل كنيد و هشدار اوليه را ارتقا دهيد.

3-  درك و آگاهي را ارتقاء دهيد و از دانش، نوآوري و آموزش براي فرهنگ سازي ايمني و مقاوم سازي در تمام سطوح استفاده كنيد.

4-  خطرات را كاهش دهيد. فاكتورهاي اساسي را در برنامه ريزي براي استفاده از زمين، محيط و معيارهاي اجتماعي و اقتصادي كاهش دهيد.

5-    آمادگي داشته باشيد و آماده عمل باشيد: تقويت آمادگي در برابر بحران براي واكنش موثر در تمام سطوح،