مدیریت بحران

 3-4-6- مديريت ساخت و ساز

يكي از جنبه هاي مديريت ساخت و ساز استفاده از كدهاي ساختماني است نقطه ضعف بزرگ  اين كدها اين است كه آنها براي ساختمانهايي كه از اين به بعد ساخته مي شوند بكارگرفته مي شوندع نه براي ساختمانهاي موجود. ولي چنانچه ميزان ساخت و ساز رو به رشد باشد (مثلا به علت رشد زياد جمعيت، مهاجرت به شهرها و افزايش توان مالي مردم) تعداد ساختمانهاي جديدي كه  احداث مي شوند زياد خواهد بود. لذا در صورت استفاده از كدهاي ساختماني مقاومت كل شهر در برابر زلزله افزايش خواهد يافت. ناگفته نماند كه در طي زمان، بعضي از ساختمانهاي قديمي تخريب شده و ساختمانهاي جديدي جاي آنها ساخته مي شود.

اين ميزان جايگزيني تابع عواملي نظير طول عمر مفيد ساختمانها، دوام ساختمان سازي، قيمت زمين، موقعيت محل و موارد ديگري نظير سبك معماري و قدرت اقتصادي مردم مي باشد.

بنابراين، آسيب پذيري مجموعه ساختمانها، به علت استفاده از كد جديد، بشدت تابع سرعت ساخت و ساز و ميزان جايگزيني ساختمانهاي قديمي است. با توجه به شكل 2-6- در شرايطي كه تعداد  ساختمانها نه زياد و نه كم شود و در حالت كاهش ساختمانها، تأثير كد ساختماني كم بوده و يا بدون تأثير خواهد بود. پس كدهاي ساختماني وقتي كارآيي مناسبي دارند كه سرعت و ميزان ساخت و ساز و جايگزيني ساختمانهاي قديمي بالا باشد.

چنانچه ساختمانهاي موجود تحت خطر زياد باشند بهتر است از روش تقويت (Ufgrade) ساختمانهاي موجود استفاده كرد. در اين رابطه بايد ساختمانهاي بشدت تحت خطر شناسايي شوند و همچنين اطلاعاتي نظير نوع ساختمان سازي، توزيع سني ساختمانها، سطح اقامت در ساختمانها، نوع مالكيت، ميزان افزايش ساختمانهاي جديد و ميزان جايگزيني جمع‌آوري شوند. تقويت ساختمانهاي عمومي موجود كه معمولا در اختيار دولت مي باشند ساده تر از ساختمانهاي خصوصي است. در هر حال بايد به نحو مناسب صاحبان ساختمانهاي خصوصي را ترغيب به تقويت ساختمانهايشان كرد. البته در بدترين وضعيت، كه مثلا يك ساختمان خصوصي جان افراد زيادي را تهديد مي كند، دولت مي تواند تا تقويت ساختمان و رفع نواقص، آن را ببندد و يا حتي تخريب كند.

ساير روشها عبارتند از :

الف) كمك براي بهسازي ساختمانها – از طريق روشهايي نظير كمكهاي تشويقي وپرداخت سوبسيد مي توان به تقويت ساختمانهاي موجود كمك كرد. در هر حال اين روش به بودجه، مديريت قوي و پايش (moni totrng) نياز دارد.

د رژاپن ساختمانهاي خصوصي را كه در محدوده هاي مسير تخليه در هنگام زلزله قرار دارند مشمول اعازه بهسازي قرار مي دهند تا خطر آتش، ريزش شيشه و تزئيات بداخل خيابانها كاهش يابد. در اين كشور مناطقي كه به عنوان مناطق بهبود خانه سازي شناخته شده اند (شامل خانه هاي پر تراكم و آسيب پذير) نيز مشمول اعانه مي باشند.

ب) مشمولهاي توسعه – تشويق به تخريب و جايگزيني و تسريع نرخ جايگزيني آسيب پذيرترين ساختمانها بصورتهاي زير امكان پذير است :

- كمكهاي از نوع فعاليتهاي مالياتي

استفاده از مكانيسمهاي مناسب در برنامه ريزي

ج) تأثير بر نيازهاي مصرف كننده – اگر مردم تشويق شوند كه تنها ساختمانهاي مقاوم را خريد و يا اجاره كنند، در اينصورت احداث ساختمانهاي مقاوم و بازسازي ساختمانهاي نامقاوم شتاب بيشتري مي گيرد. از طريق اطلاع رساني و معرفي ساختمانهاي مقاوم، مردم به استفاده از آنها تشويق خواهند شد. بسياري از مردم نمي‌دانند خانه يا محل كارشان تا چه حد در برابر زلزله مقاوم است. شناسائي ساختمانهاي آسيب پذير توسط ارگانهاي مسئول و معرفي آنها به مردم نيز راهي براي فشار بر صاحبان آنهاست تا اقدامي در جهت افزايش مقاومت آنها انجام دهند.

د) تنبيه هاي مالي – مسئولين از طريق تنبيه هاي مالي نيز مي توانند بر تقويت ساختمان هاي نامقاوم تأثير داشته باشند مثلا ميزان عوارض، ماليات و بيمه اين نوع ساختمانها را افزايش دهند.

ه) گواهي كيفيت ساختمان – مي توان براي ساختمانهاي مهمي كه تعداد افراد ساكن در آنها از حد مشخصي بيشتر است گواهي كيفيت صادر كرد. اين گواهي ميزان آسيب پذيري آن ساختمان در برابر زلزله را نشان مي دهد و لازم است صاحب ساختمان آنرا در معرض ديد عموم قرار دهد. بديهي است كه اگر كيفيت ساختمان نسبت به زلزله مناسب نباشد مردم از اسكان در آن اجتناب مي كنند و در نهايت صاحب آن مجبور به افزايش مقاومت ساختمان خواهد شد.

و) توجه به ضعيفترين ساختمانها – ساختمانهاي قديمي با آسيب پذيري بالا معمولا ارزش تقويت ندارند. بنابراين بهتر است شناسايي شوند و صاحبان آنها را تشويق به جايگزيني آنها نمايند. در عوض، در مورد ساختمانهايي كه در نيمه هاي عمر معمول خود مي باشند و تخريب آنها اقتصادي نيست بهتر است تقويت ساختمان مورد توجه قرار گيرد.

درصد زيادي از مردم فقير شهرها فاقد ساختمان شخصي مي باشند. آنها نامناسب ترين ساختمانهاي قديمي را اجاره مي‌كنند.شناسايي اين ساختمانها وكمك به ساكنين آنها هم مفيد است. بدين ترتيب كه، مثلا به آنها كمك شود تا ساختمان را خريداري و تقويت كنند. راه ديگر اين است كه صاحبان اين ساختمانها را مجبور كنيم براي اجاره دادن اين ساختمانها مجوز بگيرند و اخذ مجوز را منوط به تقويت ساختمان كنيم.

ز) سكونت گاههاي غيررسمي – در بسياري از كشورهاي در حال رشد، خانه هاي محلهاي غيررسمي و غيرقانوني، نظير حاشيه نشين ها، حلبي آبادها، كپرنشين ها و چادر نشين ها بسيار آسيب پذيرند. اين نواحي در خارج از محدوده برنامه‌ريزي شهر قرار داشته و مشمول كدهاي ساختماني نمي باشند. لذا نمي توان آنها را مورد پيگرد قانوني قرار داد. بنابراين حفاظت لرزه اي آنها بسيار مشكل است بهتر است اين خانه ها، به عنوان بخشي از يك استراتژي كلي تقويت ساختمانها مورد توجه قرار گيرند.